Ở trường có dùng AI để chấm điểm học sinh không?

Không. Tại hệ thống của chúng tôi, AI không đưa ra quyết định cuối cùng về điểm số hay đánh giá một học sinh. AI hỗ trợ giáo viên ở nhiều khâu, nhưng người chấm, người chịu trách nhiệm và người giải thích cho học sinh luôn là giáo viên — một con người.

Vậy AI được dùng vào những việc gì trong lớp học?

AI được dùng để gợi ý, soạn đề, tóm tắt tài liệu, đưa phản hồi cho bản nháp, và giúp giáo viên tiết kiệm thời gian ở những việc mang tính kỹ thuật. Ranh giới rất rõ: AI hỗ trợ tư duy và công việc của giáo viên, nhưng không thay giáo viên quyết định về một con người.

Vì sao không nên để AI quyết định điểm của học sinh?

Vì một điểm số không chỉ đo bài làm — nó gửi cho đứa trẻ một thông điệp về chính nó. Thông điệp đó cần một người có thể nhìn vào mắt học sinh để giải thích, chịu trách nhiệm, và điều chỉnh khi sai. Một con số do máy sinh ra không có ai đứng sau để trả lời cho nó. Đây cũng là tinh thần Khuyến nghị về Đạo đức AI của UNESCO (2021): con người giữ quyền quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng.

Vì sao tôi cấm AI chấm điểm học sinh

Ở trường tôi, AI không chấm điểm học sinh.

Tôi viết câu đó ra đầu bài một cách cố ý, vì nó đi ngược với điều nhiều người mặc định khi nghe một trường tự nhận là “AI-Powered School”. Chúng tôi dùng AI thật, dùng nhiều, và dùng có hệ thống. Nhưng có đúng một việc tôi dứt khoát không giao cho máy: quyết định cuối cùng về một đứa trẻ.

Đây là một quyết định quản trị, nhưng gốc của nó không nằm ở công nghệ. Nó nằm ở một điều tôi tin từ lâu trước khi có AI.

Một điểm số không chỉ là một con số

Hãy thử nhớ lại. Gần như ai trong chúng ta cũng mang theo suốt đời một điểm số nào đó — nhưng điều ta nhớ hiếm khi là con số. Ta nhớ thông điệp nó gửi cho ta về chính mình: rằng mình giỏi, hay mình kém; rằng cố gắng của mình được nhìn thấy, hay bị bỏ qua.

Một điểm số đi vào một đứa trẻ sâu hơn ta tưởng. Nó không chỉ nói “bài này đúng mấy câu”. Nó thì thầm với đứa trẻ một câu về giá trị của nó — và ở tuổi đang hình thành bản thân, những câu thì thầm đó ở lại rất lâu.

Chính vì vậy, với tôi, chấm điểm chưa bao giờ thuần túy là một thao tác đo đếm. Nó là một hành động gửi thông điệp cho một con người. Và một hành động như thế cần một con người khác chịu trách nhiệm.

Vì sao việc này không nên giao cho máy

AI ngày nay hoàn toàn có thể so khớp đáp án, cho điểm một bài trắc nghiệm, thậm chí chấm một bài luận theo thang điểm. Về mặt kỹ thuật, nó làm được. Câu hỏi của tôi không phải “máy làm được không”, mà là “ai chịu trách nhiệm cho điều máy làm”.

Khi một học sinh cầm bài về và hỏi “vì sao con bị điểm này?”, em xứng đáng nhận câu trả lời từ một người nhìn vào mắt em mà giải thích được — một người biết tuần này em có chuyện gì ở nhà, biết em đã tiến bộ ra sao so với chính em tháng trước, và dám nói “cô chấm chặt chỗ này vì cô tin em làm tốt hơn được”. Một con số do máy sinh ra không có ai đứng sau để trả lời. Nó đúng về mặt dữ liệu, nhưng trống rỗng về mặt trách nhiệm.

Giáo dục không phải là xếp loại cho nhanh. Nó là một chuỗi những lần một người lớn chịu trách nhiệm đứng ra nói với một đứa trẻ: cô thấy em, và cô tin em đi xa hơn được. Khâu đó, tôi không giao cho máy.

Vậy AI được làm gì, và không được làm gì?

Để tránh hiểu lầm rằng tôi “chống AI” — tôi không. Ranh giới trong trường chúng tôi rất rõ ràng:

AI được làm	AI không được làm
Gợi ý ý tưởng, soạn đề, tạo biến thể bài tập	Quyết định điểm số cuối cùng của học sinh
Tóm tắt tài liệu, hỗ trợ giáo viên chuẩn bị bài	Đưa ra phán xét về năng lực hay con người một học sinh
Phản hồi cho bản nháp để học sinh tự sửa	Thay giáo viên “nhìn vào mắt” và chịu trách nhiệm
Giúp giáo viên tiết kiệm thời gian ở việc kỹ thuật	Đứng giữa mối quan hệ thầy – trò

Tôi tóm lại thành một câu mà cả trường dùng chung: “AI ngồi sau lưng giáo viên, không đứng giữa cô và trò.” Nó hỗ trợ người thầy, chứ không thay chỗ người thầy.

Nguyên tắc đứng sau quyết định này

Quy định này không phải một ý thích cá nhân. Nó nằm trong bộ bảy nguyên tắc đạo đức AI mà chúng tôi xây dựng dựa trên Khuyến nghị về Đạo đức Trí tuệ nhân tạo của UNESCO (2021). Hai trong số đó là cột sống của mọi quyết định:

Nguyên tắc số 2 — Con người ra quyết định cuối cùng. Máy có thể gợi ý, nhưng người quyết định, và người chịu trách nhiệm, luôn là giáo viên.
Nguyên tắc số 7 — Bảo toàn năng lực con người. Công nghệ phải làm con người mạnh lên, không làm con người teo đi. Một giáo viên giao hết việc đánh giá cho máy sẽ dần mất chính cái năng lực tinh tế nhất của nghề: đọc được một đứa trẻ.

Ở tầm rộng hơn, Việt Nam cũng đã có Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (91/2025) đặt ra khung pháp lý cho việc dùng AI với dữ liệu con người — tôi sẽ viết riêng về khía cạnh này trong một bài khác. Nhưng với tôi, luật là mức sàn; nguyên tắc tự mình đặt ra mới là thứ dẫn đường.

Kết

Có người sẽ bảo giao việc chấm điểm cho AI thì nhanh hơn, rẻ hơn, “khách quan” hơn. Tôi hiểu sức hấp dẫn đó. Nhưng tôi chọn giữ lại phần chậm — vì phần chậm ấy là phần có một con người thật sự nhìn thấy con của anh chị.

Công nghệ trong trường nên lo những việc để giải phóng thời gian cho giáo viên ở bên học sinh nhiều hơn — chứ không phải thay giáo viên ở những khoảnh khắc mà một đứa trẻ cần nhất một ánh mắt người lớn, không phải một dòng kết quả từ máy.

Đó là lý do, ở trường tôi, AI làm rất nhiều việc. Trừ một việc.

Tôi cũng đã viết về cách cho con dùng AI đúng cách để học giỏi thật, không chỉ “trông có vẻ giỏi”, trong bài Dùng AI đúng cách cho con. Mỗi tuần tôi viết một bài về giáo dục và chuyện nuôi con — nếu anh chị muốn nhận qua email, hãy để lại địa chỉ để cùng đồng hành.

Nguyễn Mạnh Dương — Nhà sáng lập & Chủ tịch hệ thống giáo dục K-12 Việt Anh (từ 2011), cha của ba con.

Nguồn tham khảo:

UNESCO, Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence (2021) — con người giữ quyền giám sát và quyết định cuối cùng; bảo toàn năng lực và phẩm giá con người.
Khung năng lực AI cho học sinh của UNESCO (AI competency framework) — định hướng dùng AI để tăng cường, không thay thế, năng lực người học.